Art. 178a KK – nowelizacja 2026 i wcześniejsze zmiany przepisu

Nowelizacja art. 178a KK z 29 stycznia 2026 r. uchyliła § 5 tego przepisu i przeniosła zasady przepadku pojazdu do art. 44b Kodeksu karnego. Przepadek jest dziś obowiązkowy od 1,5 promila alkoholu we krwi, także przy recydywie z § 4. Poniżej tego progu zależy od decyzji sądu. Samej kary nowela nie ruszyła: za jazdę w stanie nietrzeźwości grozi pozbawienie wolności do lat 3, tak jak od 1 października 2023 r. Zmianę wprowadziła ustawa z 4 grudnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1872). Stan prawny na 22.09.2026.

Obecne brzmienie art. 178a Kodeksu karnego

Art. 178a Kodeksu karnego ma dziś dwa obowiązujące paragrafy: § 1 i § 4. Paragraf 1 dotyczy prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym. Grozi za to kara pozbawienia wolności do lat 3. Przepis nie ogranicza się do drogi publicznej. Paragrafy 2 i 3 są uchylone, a § 5 zniknął 29 stycznia 2026 r.

Paragraf 4 dotyczy recydywy drogowej i przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Stosuje się go do sprawcy wcześniej prawomocnie skazanego za jazdę w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Ta sama kara grozi po skazaniu za przestępstwo określone w art. 173, 174, 177 lub 355 § 2 KK popełnione w takim stanie. Trzeci wariant to jazda w okresie zakazu orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo.

Sam art. 178a opisuje przestępstwo i karę. Pozostałe sankcje znajdują się w innych przepisach Kodeksu karnego, które nowelizacje zmieniały osobno.

Dokładne widełki kary i praktykę orzeczniczą przy pierwszym przestępstwie opisuje tekst art. 178a § 1 KK – jaka kara. Ten artykuł dotyczy zmian przepisu w czasie.

Nowelizacja z 29 stycznia 2026 r. – przepadek pojazdu po zmianach

Nowelizacja z 29 stycznia 2026 r. zmieniła przede wszystkim przepadek pojazdu mechanicznego, a mniej samo przestępstwo określone w art. 178a KK. Ustawa z 4 grudnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego weszła w życie po upływie 30 dni od ogłoszenia. Ogłoszono ją 29 grudnia 2025 r. W Kodeksie karnym uchyliła art. 178a § 5 i nadała nowe brzmienie art. 44b.

Przepadek pojazdu przed i po nowelizacji – porównanie

Przed nowelizacją obowiązek przepadku wynikał z art. 178a § 5 KK. Od 29 stycznia 2026 r. obie podstawy, obowiązkowa i fakultatywna, znajdują się w art. 44b KK. Tabela zestawia brzmienie sprzed i po zmianie.

Nowy art. 44b § 1a brzmi: sąd orzeka przepadek, „jeśli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia”. Klauzula wyjątku zostaje: sąd nie orzeka przepadku, gdy „zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami”. Przepis obejmuje też pojazdy w ruchu wodnym i powietrznym. Wcześniejszy art. 44b § 1 mówił tylko o pojeździe prowadzonym w ruchu lądowym.

Recydywa poniżej 1,5 promila – zmiana opisywana odwrotnie

Recydywista z wynikiem poniżej 1,5 promila zyskał na nowelizacji, choć sporo tekstów w sieci twierdzi odwrotnie. Przed 29 stycznia 2026 r. art. 178a § 5 nakazywał przepadek przy czynie z § 4 bez względu na stężenie alkoholu. Wyjątek dotyczący stężenia niższego niż 1,5 promila odnosił się wyłącznie do „sprawcy przestępstwa określonego w § 1”. Dziś próg 1,5 promila działa tak samo przy § 1 i § 4.

Zmiana działa też w drugą stronę. Kierowca bez wcześniejszego skazania, z wynikiem poniżej progu, był dawniej poza obowiązkiem przepadku w ruchu lądowym. Od 29 stycznia 2026 r. art. 44b § 1 pozwala sądowi orzec przepadek także w jego sprawie. Obowiązku nie ma, jest możliwość.

Nawiązka zamiast przepadku równowartości pojazdu

Przepadek równowartości pojazdu nowelizacja uchyliła razem z art. 44b § 2-4. Nowy art. 44b § 5 wymienia dwie sytuacje, w których sąd nie orzeka przepadku pojazdu. Pierwsza to pojazd, który w czasie popełnienia przestępstwa nie był wyłączną własnością sprawcy, na przykład auto współmałżonka albo leasingowane. Druga to przepadek niemożliwy lub niecelowy, w szczególności z uwagi na zbycie pojazdu, jego utratę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie.

Art. 44b § 6 KK przewiduje w obu sytuacjach nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5 000 do 500 000 zł. Różni je jedno słowo. Przy cudzej lub współwłasności sąd nawiązkę „orzeka”, a przy zbyciu czy zniszczeniu pojazdu „może orzec”. Więcej o samym przepadku, także o praktyce zajęcia auta, opisuje artykuł o konfiskacie samochodu za jazdę po alkoholu.

Pozostałe zmiany noweli z 2025 r. dla kierowców

Nowela Dz.U. 2025 poz. 1872 zmieniła kilka przepisów obok art. 44b KK:

• art. 42 § 3 KK: dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych dotyczy także sprawcy z art. 244 KK, jeżeli jego czyn polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych,
• art. 43a § 3 KK: przy takim czynie z art. 244 KK świadczenie pieniężne wynosi co najmniej 10 000 zł,
• art. 69 § 4 KK: ograniczenie warunkowego zawieszenia kary do „szczególnie uzasadnionych wypadków”, które wobec sprawcy z art. 178a § 4 obowiązywało już wcześniej, objęło też sprawców niektórych katastrof i wypadków, jeśli mieli co najmniej 1,5 promila alkoholu we krwi albo działali w czasie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów,
• art. 178 § 1 i § 1a KK: surowszy wymiar kary dla sprawcy nietrzeźwego albo takiego, który zbiegł z miejsca zdarzenia, objął też nowe przestępstwa z art. 177 § 2a, art. 178c § 1 pkt 2 i art. 178d KK,
• art. 178 § 3 KK o przepadku pojazdu sprawcy wypadku został uchylony,
• art. 44b § 1 KK: fakultatywny przepadek obejmuje też sprawcę z art. 244 KK, który prowadził pojazd mimo zakazu,
• art. 295 § 1a KPK: Policja tymczasowo zajmuje pojazd przy przestępstwie, za które orzeka się przepadek z art. 44b § 1a KK.

Złamaniu sądowego zakazu poświęcony jest osobny tekst o art. 244 KK.

Nowelizacja z 1 października 2023 r. – kara do lat 3

Nowelizacja art. 178a KK z 1 października 2023 r. podniosła górną granicę kary i usunęła z § 1 grzywnę oraz ograniczenie wolności. Przepis mówił wcześniej o „grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”. Ustawa z 7 lipca 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 2600) zastąpiła te słowa wyrazami „karze pozbawienia wolności do lat 3”. Tą samą ustawą nadano nowe brzmienie § 4 o recydywie.

Ta sama ustawa od 1 października 2023 r. zaostrzyła art. 178 § 1a KK. Gdy nietrzeźwy sprawca wypadku spowodował ciężki uszczerbek na zdrowiu innej osoby, kara nie jest niższa niż 3 lata.

Grzywna nie zniknęła całkiem. Art. 37a § 1 KK pozwala zamiast kary pozbawienia wolności nie surowszej od roku orzec ograniczenie wolności albo grzywnę. Art. 37a § 2 KK w brzmieniu nadanym tą samą ustawą wyłącza tę możliwość wobec sprawcy z art. 178a § 4 KK.

Termin 1 października 2023 r. ustaliła dopiero ustawa z 26 stycznia 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 403), która nadała nowe brzmienie przepisowi o wejściu w życie. Ta sama zmiana przesunęła na 14 marca 2024 r. wejście w życie przepisów o przepadku pojazdu. Chodzi o art. 44b KK, art. 178 § 3 KK dla sprawców wypadków i katastrof oraz art. 178a § 5 KK, czyli pierwszy obowiązkowy przepadek pojazdu. Obowiązywał on w tym kształcie do 28 stycznia 2026 r.

Wcześniejsze zmiany art. 178a KK od 2000 r.

Art. 178a KK nie istniał w pierwotnym tekście kodeksu z 1997 r. Dodała go ustawa z 14 kwietnia 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny (Dz.U. 2000 nr 48 poz. 548). Przepis wszedł w życie po 6 miesiącach od ogłoszenia. W § 1 przewidywał grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Drugi paragraf obejmował inny pojazd niż mechaniczny, prowadzony na drodze publicznej lub w strefie zamieszkania. Trzeci pozwalał podać wyrok do publicznej wiadomości.

Paragraf 2 uchyliła ustawa z 27 września 2013 r. (Dz.U. 2013 poz. 1247), ogłoszona 25 października 2013 r. Ten przepis wszedł w życie po 14 dniach od ogłoszenia. Nietrzeźwy rowerzysta odpowiada dziś za wykroczenie z art. 87 § 1a Kodeksu wykroczeń. Grozi mu areszt albo grzywna nie niższa niż 2 500 zł. Szczegóły zawiera tekst o jeździe po alkoholu na rowerze.

Ustawa z 20 marca 2015 r. (Dz.U. 2015 poz. 541) weszła w życie 30 dni po ogłoszeniu z 17 kwietnia 2015 r. Jej trzy rozwiązania działają do dziś w zmienionej formie. Pierwsze to dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych przy § 4, „chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami”. Drugie to świadczenie pieniężne co najmniej 5 000 zł przy § 1 i 10 000 zł przy § 4. Trzecie to art. 182a Kodeksu karnego wykonawczego o jeździe pojazdem z blokadą alkoholową po wykonaniu części zakazu.

Które przepisy stosuje sąd w sprawie z 2025 r.?

Nowelizacja art. 178a KK nie przesądza sama, czy w sprawie z 2025 r. sąd stosuje stare, czy nowe brzmienie art. 44b KK. Rozstrzyga to art. 4 § 1 Kodeksu karnego. Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie czynu, sąd stosuje ustawę nową. Poprzednią stosuje wtedy, gdy jest względniejsza dla sprawcy. Sprawy z 2025 r., które kończą się wyrokiem po 29 stycznia 2026 r., wymagają więc porównania obu stanów prawnych.

Najwięcej zależy od tego przy recydywie poniżej 1,5 promila. Według przepisów z 2025 r. przepadek był obowiązkowy, a według obecnych jest fakultatywny. Nowela zawiera też przepis przejściowy dla zajętych już aut. Z dniem 29 stycznia 2026 r. upadło tymczasowe zajęcie pojazdu części sprawców. Chodzi o kierowców, którzy w czasie popełnienia przestępstwa mieli ponad 1 promil alkoholu we krwi, ale mniej niż 1,5 promila. Zajęty pojazd zwraca się osobie uprawnionej, chyba że Policja zajmie go na innej podstawie z art. 295 § 1 KPK.

W sprawie z pogranicza dwóch stanów prawnych obrońca porównuje sankcje osobno dla kary, zakazu i przepadku. Ogólny przegląd tematu znajdziesz na stronie jazda po alkoholu. Drogi obniżenia sankcji opisuje tekst o złagodzeniu kary za jazdę pod wpływem alkoholu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy po nowelizacji 2026 sąd zawsze zabiera samochód?

Nie. Obowiązkowy przepadek auta dotyczy jazdy z co najmniej 1,5 promila we krwi albo 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu. Nawet wtedy sąd może odstąpić od przepadku w wyjątkowym wypadku uzasadnionym szczególnymi okolicznościami. Poniżej progu przepadek zależy od oceny sądu, bo art. 44b § 1 KK mówi, że sąd „może orzec”. Gdy auto nie było wyłączną własnością sprawcy, zamiast przepadku sąd orzeka nawiązkę.

Czy nowelizacja zmieniła karę z art. 178a § 1 KK?

Nie. Nowela obowiązująca od 29 stycznia 2026 r. nie zmieniła zagrożenia karą z § 1, które od 1 października 2023 r. wynosi do 3 lat pozbawienia wolności. Grzywnę albo ograniczenie wolności sąd może orzec na podstawie art. 37a § 1 KK, gdy kara pozbawienia wolności nie byłaby surowsza od roku.

Kiedy stosuje się art. 178a § 4 KK?

Art. 178a § 4 KK stosuje się wobec kierowcy wcześniej prawomocnie skazanego za jazdę w stanie nietrzeźwości. Dotyczy też skazanych za wymienione w nim przestępstwa drogowe popełnione po alkoholu. Obejmuje też jazdę w okresie zakazu orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo. Samo ukaranie za wykroczenie z art. 87 Kodeksu wykroczeń tego przepisu nie uruchamia.

Czy zakaz prowadzenia pojazdów z art. 178a KK jest obowiązkowy?

Tak, przy skazaniu. Art. 42 § 2 KK nakazuje orzec zakaz na okres nie krótszy niż 3 lata, a przy § 4 zakaz jest co do zasady dożywotni (art. 42 § 3 KK). Wyjątek to warunkowe umorzenie postępowania. Art. 67 § 3 KK pozwala wtedy sądowi orzec zakaz prowadzenia pojazdów do lat 2, ale go nie wymaga.

Jaka jest kara za jazdę z 1,5 promila alkoholu we krwi?

Kara pozostaje w granicach art. 178a § 1 KK, czyli do 3 lat pozbawienia wolności. Wynik 1,5 promila wpływa na inną sankcję: od tego progu przepadek auta jest obowiązkowy, jak stanowi art. 44b § 1a KK. Przy pierwszym przestępstwie dochodzą zakaz prowadzenia pojazdów na co najmniej 3 lata i świadczenie pieniężne co najmniej 5 000 zł. Recydywiście z art. 178a § 4 KK grozi kara od 3 miesięcy do lat 5, co do zasady dożywotni zakaz i świadczenie co najmniej 10 000 zł.

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W konkretnej sprawie skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym.