Stalking – Art 190a kk – Adwokat

Stalking to potoczna nazwa uporczywego nękania innej osoby, które Kodeks karny opisuje w art. 190a. Za stalking grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Tak samo karane jest podszywanie się pod inną osobę, które wyrządza jej szkodę. Gdy następstwem nękania jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, kara wynosi od 2 do 15 lat. Stalking w typie podstawowym jest ścigany na wniosek pokrzywdzonego. Stan prawny na 22.09.2026.

Stalking – czym jest uporczywe nękanie z art. 190a KK

Stalking na gruncie Kodeksu karnego to prześladowanie opisane w art. 190a § 1 KK: „Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8”. Przestępstwo składa się więc z dwóch elementów. Pierwszy to zachowanie sprawcy, czyli nękanie o cechach uporczywości. Drugi to skutek po stronie ofiary.

Przepis nie podaje liczby zachowań ani czasu, po którym nękanie staje się uporczywe. Ocenia to sąd na tle całej sprawy. Przepis wymaga skutku „uzasadnionego okolicznościami”. Liczy się więc odczucie ofiary i to, czy w takiej sytuacji utrata poczucia bezpieczeństwa, poniżenie lub udręczenie są obiektywnie zrozumiałe. Alternatywą dla poczucia zagrożenia, poniżenia lub udręczenia jest istotne naruszenie prywatności.

Uporczywe nękanie przybiera w praktyce różne formy. Najczęściej spotykane zachowania to:

• nachodzenie ofiary w miejscu zamieszkania albo w miejscu pracy,
• nagabywanie na ulicy i w innych miejscach publicznych,
• wielokrotne telefony, także w porze nocnej,
• nękanie SMS-ami, mailami i wiadomościami w mediach społecznościowych,
• obsesyjne podążanie za ofiarą i zbieranie informacji o niej,
• wysyłanie niechcianych prezentów albo zniszczenie mienia ofiary.

Ochrona obejmuje także osobę najbliższą nękanemu. Art. 115 § 11 KK brzmi: „Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu”. Chodzi więc o najbliższą rodzinę, powinowatych w tej samej linii lub stopniu i partnera ofiary.

Podszywanie się pod inną osobę – art. 190a § 2 KK

Podszywanie się pod inną osobę, nazywane kradzieżą tożsamości, art. 190a § 2 KK karze tak samo jak stalking. Przepis dotyczy sprawcy, który podszywa się pod inną osobę i wykorzystuje jej wizerunek albo dane osobowe. Chodzi też o inne dane, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana. Warunkiem odpowiedzialności jest skutek: sprawca przez to wyrządza jej szkodę majątkową lub osobistą.

Typowe przykłady to fałszywy profil z cudzym zdjęciem i ogłoszenie z cudzym numerem telefonu. Do tej grupy należą też zamówienia składane na cudze dane. Samo podszycie się, które nie wyrządziło szkody, nie wypełnia znamion § 2. Gdy sprawca podrabia przy tym cudzy podpis na dokumencie, dochodzi odpowiedzialność za fałszerstwo dokumentów z art. 270 KK.

Targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie – art. 190a § 3 KK

Targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie po stalkingu to typ kwalifikowany z art. 190a § 3 KK. Jeżeli jest ono następstwem czynu z § 1 lub § 2, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 2 do 15 lat. Przepis dotyczy zarówno nękania, jak i kradzieży tożsamości.

Surowsza odpowiedzialność za następstwo ma granicę. Art. 9 § 3 KK stanowi, że sprawca ponosi ją, jeżeli następstwo przewidywał albo mógł przewidzieć. Obrona w sprawie z § 3 może koncentrować się właśnie na tym, czy sprawca mógł przewidzieć reakcję ofiary. Drugą kwestią jest związek między nękaniem a targnięciem się na życie.

Czy stalking jest ścigany z urzędu?

Stalking w typie podstawowym nie jest ścigany z urzędu, tylko na wniosek. Art. 190a § 4 KK stanowi: „Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego”. Policja i prokurator nie wszczynają więc sprawy o nękanie ani o kradzież tożsamości, dopóki pokrzywdzony nie złoży wniosku o ściganie. Typ z § 3 w tym zastrzeżeniu się nie mieści, więc jest ścigany z urzędu.

Po złożeniu wniosku postępowanie toczy się już z urzędu, co wynika z art. 12 § 1 KPK. Wniosek można cofnąć, ale nie dowolnie. W postępowaniu przygotowawczym wymaga to zgody prokuratora, a w postępowaniu sądowym zgody sądu aż do zamknięcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Ponowne złożenie wniosku jest niedopuszczalne.

Osoba nękana gromadzi dowody, zanim złoży wniosek: wiadomości, bilingi, nagrania, zrzuty ekranu i nazwiska świadków. Organy ścigania oceniają uporczywość na podstawie całego przebiegu zdarzeń, a nie pojedynczego zachowania.

Jaka kara grozi za stalking?

Kara za stalking zależy od typu przestępstwa. Typ podstawowy i kradzież tożsamości zagrożone są karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Typ kwalifikowany z § 3 to kara od 2 do 15 lat. Wszystkie trzy są występkami, bo zbrodnią jest według art. 7 § 2 KK czyn zagrożony karą nie niższą od 3 lat.

Przedawnienie wynika z art. 101 § 1 pkt 2a KK, który dla występku zagrożonego karą ponad 5 lat przewiduje 15 lat. Przy stalkingu znaczenie ma art. 101 § 3a KK. Dotyczy on przestępstwa popełnionego w czasie dłuższym niż jeden dzień. Bieg przedawnienia rozpoczyna się wtedy z upływem ostatniego dnia, w którym sprawca wypełniał jego znamiona. Nękanie trwające dwa lata liczy się więc od ostatniego telefonu czy wiadomości.

Sankcja od 6 miesięcy nie oznacza, że więzienie jest nieuniknione. Art. 37a § 1 KK pozwala zastąpić karę pozbawienia wolności do roku łagodniejszą. Sąd orzeka wtedy ograniczenie wolności nie niższe od 4 miesięcy albo grzywnę nie niższą od 150 stawek dziennych. Karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą roku sąd może warunkowo zawiesić na podstawie art. 69 § 1 KK. Warunkiem jest m.in., by sprawca w czasie czynu nie był skazany na karę pozbawienia wolności.

Cyberstalking – nękanie przez internet

Cyberstalking to stalking prowadzony przez internet, który podlega temu samemu art. 190a KK. Kodeks nie różnicuje nękania telefonicznego i nękania przez komunikatory, maile czy media społecznościowe. Liczy się uporczywość i skutek. Formą cyberstalkingu bywa też przejmowanie haseł do poczty albo konta, żeby zdobyć informacje o ofierze.

Ślady elektroniczne ułatwiają ustalenie sprawcy. Organy ścigania korzystają z adresów IP, logów i archiwów wiadomości. Nękanie wśród uczniów ma własną specyfikę, bo sprawcą bywa nieletni. Ten wątek opisuje tekst o cyberbullyingu jako formie nękania psychicznego dziecka.

Stalking a niepoczytalność sprawcy – art. 31 KK

Stalking bywa zachowaniem osoby z zaburzeniami psychicznymi, co ma wpływ na odpowiedzialność karną. Art. 31 § 1 KK stanowi: „Nie popełnia przestępstwa, kto, z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem”. To tak zwana niepoczytalność. Gdy ta zdolność była w znacznym stopniu ograniczona, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Art. 202 § 1 KPK wymaga, by w sprawie poczytalności oskarżonego opinię wydali co najmniej dwaj biegli lekarze psychiatrzy. Art. 31 § 3 KK wyłącza te przepisy, gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia. Chodzi o stan powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, które sprawca przewidywał albo mógł przewidzieć. Kto nęka inną osobę pod wpływem alkoholu albo narkotyków, co do zasady nie może więc powołać się na niepoczytalność wywołaną tym stanem.

Stalking a groźby karalne z art. 190 KK

Stalking i groźby karalne często występują razem, ale to dwa różne przestępstwa. Art. 190 § 1 KK karze groźbę popełnienia przestępstwa na szkodę innej osoby lub osoby dla niej najbliższej. Warunkiem jest, by groźba wzbudziła uzasadnioną obawę, że będzie spełniona. Grozi za to kara pozbawienia wolności do 3 lat. Ściganie także następuje na wniosek pokrzywdzonego. Art. 12 § 4 KPK pozwala jednak prowadzić sprawę bez wniosku, gdy jego brak wynika prawdopodobnie z obawy przed odwetem. Tak samo jest, gdy przemawia za tym interes społeczny.

Nękaniu towarzyszy też często to, co potocznie nazywa się obrazą i zniewagą. Kodeks zna tu zniewagę, którą art. 216 § 1 KK karze osobno, w trybie oskarżenia prywatnego. Do groźby wystarczy jedno zachowanie, a do stalkingu potrzebna jest uporczywość. Jeśli sprawca przez miesiące wysyła wiadomości z groźbami, w sprawie wchodzą w grę oba przepisy, a ich zbieg ocenia sąd. Szczegóły opisuje strona o groźbach karalnych z art. 190 KK.

Najczęściej zadawane pytania

Czy stalking jest karalny?

Tak. Na gruncie Kodeksu karnego stalking jest przestępstwem z art. 190a § 1 KK zagrożonym karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Warunkiem jest uporczywość nękania i skutek w postaci uzasadnionego poczucia zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnego naruszenia prywatności. Sprawę wszczyna się na wniosek pokrzywdzonego.

Co grozi za nękanie SMS-ami?

Nękanie SMS-ami, jeśli jest uporczywe i wywołuje u ofiary uzasadnione poczucie zagrożenia lub udręczenia, to stalking z art. 190a § 1 KK. Grozi za nie kara jak za każdą inną formę nękania. Pojedyncza nieprzyjemna wiadomość tych warunków zwykle nie spełnia, ale jeśli zawiera groźbę przestępstwa, może być groźbą karalną.

Czy sąd może zakazać stalkerowi kontaktu z ofiarą?

Tak. Art. 41a § 1 KK pozwala orzec zakaz kontaktowania się z określonymi osobami i zbliżania się do nich w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności. Stalking należy do tej grupy. Zakaz zbliżania się może być kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego, a sąd może połączyć go z obowiązkiem zgłaszania się na Policję.

Jestem oskarżony o stalking – co robić?

Najpierw skorzystać z prawa do obrońcy, które art. 6 KPK przyznaje oskarżonemu. Podejrzany i oskarżony mogą też odmówić składania wyjaśnień bez podawania powodów, zgodnie z art. 175 § 1 KPK. Obrona analizuje, czy zachowania były uporczywe i czy skutek był uzasadniony okolicznościami. Znaczenie ma też, czy wniosek o ściganie złożono skutecznie.

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W konkretnej sprawie skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym.